PDF Εκτύπωση E-mail

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ
ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Πρεβελάκη & Γρεβενών 712 02 Ηράκλειο Κρήτης
Τηλ.:      2810 – 286854       Fax:    2810-281128
E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.   Ιστοσελίδα: www.teetak.gr
Ηράκλειο, Μάιος 2009



ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΕΕ/ΤΑΚ ΜΕ ΘΕΜΑ:

ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ
(ΠΕΡΙΛΗΨΗ)


ΕΙΣΑΓΩΓΗ:

Στο παρακάτω κείμενο αναφέρονται περιληπτικά οι πρώτες εκτιμήσεις – κατευθύνσεις της ομάδας εργασίας η οποία συγκροτήθηκε με απόφαση της Διοικούσας Επιτροπής του ΤΕΕ-ΤΑΚ και είχε ως βασικό περιεχόμενο τη σύνταξη ενιαίων κατευθύνσεων για τις μελέτες ΓΠΣ – ΣΧΟΟΑΠ .
Τα συμπεράσματα των εργασιών βασίστηκαν:

1.    Στην ανάλυση του θεσμικού πλαισίου – και των προδιαγραφών των μελετών
2.    Στην μελέτη εισηγήσεων που συγκέντρωσε η ομάδα και οι οποίες είχαν παρουσιαστεί σε ημερίδες με αντικείμενο τις μελέτες ΣΧΟΟΑΠ – ΓΠΣ .
3.    Σε αντίστοιχη βιβλιογραφία και δημοσιεύσεις αυτού του περιεχομένου
4.    Στον πραγματικά πλούσιο προβληματισμό του διημέρου που οργανώθηκε με ευθύνη της ομάδας μας από το ΤΕΕ – ΤΑΚ και είχε σαν θέμα : Χωροταξικός – Πολεοδομικός Σχεδιασμός Γ.Π.Σ –ΣΧΟΟΑΠ
5.    Στην παρακολούθηση από μέλη της ομάδας αντίστοιχων μελετών , αλλά και στην εμπειρία μελών της ομάδας σε αντίστοιχες μελέτες .

Προβλήματα στις μελέτες ΓΠΣ/ ΣΧΟΟΑΠ

Τα  ΓΠΣ και ΣΧΟΟΑΠ του Ν-2508/97, αφορούν στη ρύθμιση των πόλεων των οικισμών της χώρας, αλλά, σε αντίθεση με τα ισχύοντα στον Ν-1337/83, καλύπτουν μια διευρυμένη γεωγραφική περιοχή η οποία, κατά κανόνα, συμπίπτει με τα όρια της νέας πρωτοβάθμιας τοπικής αυτοδιοίκησης (νέου Δήμου).
Ειδικότερα τα ΣΧΟΟΑΠ, τα οποία αποτελούν εργαλείο σχεδιασμού του Ν-2508/97, είναι -όπως δηλώνει ο τίτλος τους- τα Σχέδια Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης των "Ανοιχτών Πόλεων", αποτελούν με άλλα λόγια τα ΓΠΣ του μη αστικού χώρου (Ν-2508/97 Αρθ-1 παρ.3), εφ' όσον οι αντίστοιχοι οικισμοί είναι όλοι μικρότεροι των 2000 κατοίκων.
Με βάση τα νέα αυτά στοιχεία του Ν-2508/97 επιτυγχάνεται η ταυτόχρονη ρύθμιση του χώρου εντός και εκτός των σχεδίων των πόλεων και οικισμών, έτσι ώστε η ικανοποίηση αναγκών ένταξης περιοχών σε σχέδια ή προς πολεοδόμηση ζώνες να εξισορροπείται με τις απαιτούμενες ρυθμίσεις προστασίας, κυρίως στον εξωαστικό χώρο.
Σε αντίθεση με τα προγενέστερα θεσμικά πλαίσια που περιείχαν μόνο κανονιστικές διατάξεις, o νόμος αναθεωρεί την πολεοδομική πολιτική και καινοτομεί, προσδιορίζοντας τις κατευθυντήριες αρχές που επιβάλλεται να ακολουθεί η ολοκληρωμένη διαχείριση του χώρου, προβάλλοντας την επιτακτική αναγκαιότητα προστασίας του φυσικού χώρου που περιβάλει και υποστηρίζει τον αστικό και περιαστικό χώρο.
Το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΓΠΣ) και το Σχέδιο Χωρικής Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης (ΣΧΟΟΑΠ) καλύπτουν την εδαφική περιφέρεια τουλάχιστον ενός πρωτοβάθμιου Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ - Καποδιστριακός Δήμος)
Στην Περιφέρεια Κρήτης έχουν ξεκινήσει 53 μελέτες ΣΧΟΟΑΠ/ ΓΠΣ σύμφωνα με το ν. 2508/98, σε σύνολο 70 δήμων και κοινοτήτων. (Χανιά 14 από 25, Ρέθυμνο 9 από 12, Ηράκλειο 13 από 26, Λασίθι 7 από 8). Από αυτές έχουν  εγκριθεί 4 (Πλατανιάς- Αρμένοι- Γεωργιούπολη- Λαππαίοι – Σητεία ) και για δύο συντάσσονται  αποφάσεις (Ιεράπετρα- Νέα Αλικαρνασσός)-  
Σήμερα, σχεδόν 12 χρόνια μετά την δημοσίευση των νόμων για τη βιώσιμη οικιστική ανάπτυξη των πόλεων και οικισμών (Ν.2508/97) και για τον χωροταξικό σχεδιασμό και την αειφόρο ανάπτυξη (Ν.2742/99), στην πορεία των μελετών ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ παρουσιάζονται μεγάλες καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση και έγκριση τους, και προβλήματα θεσμικά, σχεδιασμού, διοικητικά. Η καθυστέρηση της προώθησης έχει συχνά επιπτώσεις μη αναστρέψιμες για το χώρο, την εθνική οικονομία και το περιβάλλον. Η μη ολοκλήρωση, έγκριση και εφαρμογή των μελετών έχει και οικονομικές επιπτώσεις, λόγω αναίτιας σπατάλης πόρων και ανθρώπινου δυναμικού, αλλά και αδυναμίας απορρόφησης των κονδυλίων (ΚΠΣ). Συχνά δε, διαπιστώνονται κενά ως προς τις κατευθύνσεις και τα προγραμματικά μεγέθη του υπερκειμένου σχεδιασμού και ως προς τον συντονισμό με τομεακές μελέτες και προγράμματα. Είναι παράλληλα προφανές ότι ο καθορισμός χρήσεων, ρυθμίσεων ανάδειξης και προστασίας, μέσω του ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ, δεν συνιστά επαρκές εργαλείο χωρικής ανάπτυξης και περιβαλλοντικής προστασίας, εάν δεν υπάρχει δυνατότητα υλοποίησης των προτάσεων του μέσω των επιχειρησιακών και χρηματοοικονομικών προγραμμάτων. Ζητούμενο επίσης είναι, τα ΓΗΣ - ΣΧΟΟΑΠ, να αποτελέσουν σύγχρονο εργαλείο θέσπισης χρήσεων γης, ανάπτυξης και προστασίας του χώρου και του περιβάλλοντος.

ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΠΣ /ΣΧΟΟΑΠ -Αστικός χώρος

Αναδείχθηκαν τα παρακάτω προβλήματα, τα οποία τίθενται προς περαιτέρω συζήτηση και αξιολόγηση:
•    Η κλιμάκωση τους συναρτήσει του μεγέθους της ιδιοκτησίας εί¬ναι εξαιρετικά προβληματική, δεδομένου ότι αποδίδει μικρότερη συνολική έκταση γης για δημιουργία κοινοχρήστων χώρων και κοινωφελών εγκατα¬στάσεων εκεί πού οι ανάγκες είναι αυξημένες, δηλαδή στις περιοχές με μι¬κρά οικόπεδα.
•    Δεν υπάρχει καμία ουσιαστική διαφοροποίηση μεταξύ ΓΠΣ και ΣΧΟΟΑΠ.
•    Πα¬ραβλέπονται συγκεκριμένες και πολύ κρίσιμες ιδιομορφίες της ελληνικής πραγματικότητας: Πρώτον, η πελατειακή λειτουργία του πολιτικού και, εν μέρει, διοικητικού συστήματος. Δεύτερον, το κοινωνικό βάρος της ιδιοκτησίας στη γη και το ρόλο της ως μηχανι-σμού άντλησης εισοδημάτων.
•    Η υποκειμενική "κατά το δοκούν" χρησιμοποίηση της παραμέτρου των κοινωνικών αναγκών και ποιοτικών κριτηρίων διαβίωσης μπορούν κάλλιστα να αποτελέσουν αντικείμενα πολιτικής απόφασης ώστε να εξασφαλιστεί η ουσιαστική επέκταση οικισμών.
•    Η αποδοχή υπερβολικών έως εξωπραγματικών προγραμματικών πληθυσμιακών μεγεθών είχε σαν αποτέλεσμα, πέραν των υπέρμετρων επεκτάσεων που λειτουργούν αποδιοργανωτικά στην δομή της πόλης, την υπαγόρευση υπέρμετρων αναγκών σε κοινωνικό εξοπλισμό.
Προτείνεται:

  • Η αύξηση του ποσοστού των κοινοχρήστων, στις περιοχές με έλλειμμα, μέσω απαλλοτριώσεων ή κατάργηση της κλιμάκωσης και η επιβολή ενιαίου ποσοστού.
  • Ενοποίηση των ΓΠΣ & ΣΧΟΟΑΠ σε ένα ενιαίο πλαίσιο, αφού η διαφορά βρίσκεται κυρίως σε επίπεδο ορολογίας.
  • Η ύπαρξη δικλείδων ασφαλείας που θα ελέγξουν τις "από τα κάτω" πιέσεις.
  • Εξορθολογισμός και επικαιροποίηση των ήδη υπαρχόντων, καθώς και εφαρμογή νέων συντελεστών  φέρουσας ικανότητας ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του σχεδιασμού.
  • Τα εκπονούμενα Γ.Π.Σ. και Σ.Χ.Ο.Ο.ΑΠ., που εκ των πραγμάτων δεν δύναται να θεσμοθετηθούν ως έχουν λόγω των μεγάλων αντιθέσεων και συγκρούσεων που παρουσιάζουν οι προτάσεις τους, πρώτα να εναρμονιστούν με το Ρυθμιστικό Σχέδιο, που πρέπει να τρέξει με τους το δυνατόν γρηγορότερους ρυθμούς, και μετά να θεσμοθετηθούν.


Μελέτες ΓΠΣ – ΣΧΟΟΑΠ – εξωαστικός χώρος

Τα ΓΠΣ – ΣΧΟΟΑΠ συνιστούν τοπικά χωροταξικά εφόσον ρυθμίζουν ταυτόχρονα την εκτός και την εντός σχεδίου περιοχή των Νέων διευρυμένων Δήμων .Μετά την ψήφιση του Ν. 2742/99 οφείλουν να εναρμονίζονται προς τις επιλογές ή τις κατευθύνσεις των εγκεκριμένων περιφερειακών πλαισίων . Το μεγάλο ζητούμενο στις μελέτες των ΓΠΣ- ΣΧΟΟΑΠ είναι ο εξωαστικός χώρος και οι ρυθμίσεις προστασίας του ώστε να εξασφαλίζεται η βιώσιμη ανάπτυξη της περιοχής .
Έτσι οι δράσεις οι οποίες θα προταθούν μέσα από το σχεδιασμό θα πρέπει συνολικά να στοχεύουν στον να ενισχύσουν και να προστατεύσουν τους παρακάτω τομείς:

-    Τον πρωτογενή τομέα και τα προϊόντα του άρα την διαφύλαξη του αγροτικού χώρου (γεωργική γη, κτηνοτροφικές ζώνες, δασικές περιοχές κλπ.)
-    Τον δευτερογενή τομέα με τον καθορισμό υποδοχέων παραγωγικών μονάδων με συγκεκριμένα ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά και βασισμένα στα τοπικά προϊόντα
-    Τον τριτογενή τομέα- ανάπτυξη υπηρεσιών και ιδιαίτερα τον τουρισμό ως βασική οικονομική δραστηριότητα

Η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του χώρου μέσα από τα ΓΠΣ – ΣΧΟΟΑΠ με την οριοθέτηση ζωνών προστασίας (καθορισμός χρήσεων , με ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά) θα επιτρέψει την διεύρυνση των ιδιαιτεροτήτων και την προστασία της  αξιοποίησης της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς (ιδιαίτερα ευαίσθητων περιοχών , οικοσυστημάτων, μνημείων κλπ.)  
Συμπερασματικά οριοθετούνται:

-    Ζώνες απολύτου προστασίας
-    Ζώνες μερικής προστασίας

Για την προσέγγιση του βαθμού προστασίας και τον καθορισμό ζωνών πρέπει να υπάρξουν κατευθύνσεις στα παρακάτω ζητήματα:

1.    του πλαισίου της εκτός Σχεδίου Δόμησης:
-    σε μια πρώτη προσέγγιση προτείνεται η κατάργηση των παρεκκλίσεων με καθορισμό ή μεταβάσεων ή διατάξεων, ή αύξηση του ορίου κατάτμησης και σε κάποιες περιοχές απολύτου προστασίας η πλήρης απαγόρευση της δόμησης και η ενίσχυση με κάθε τρόπο της συγκέντρωσης των οχλουσών χρήσεων ή παραγωγικών μονάδων σε οργανωμένους υποδοχείς έστω με ειδικούς όρους δόμησης .
-    Οι οικιστικές πιέσεις για Α’ κατοικία αλλά και για ΠΑΡΑΘΕΡΙΣΤΙΚΗ κατοικία θα πρέπει να απορροφώνται  εντός του υπάρχοντος δικτύου οικισμών. Είναι σωστό από κάθε πλευρά της έννοιας της Πολεοδομίας  (οικονομική ,κοινωνική και  πολιτιστική). Έτσι η έννοια του ΠΕΡΠΟ για Α΄ κατοικία δεν πρέπει να υφίσταται. Υιοθετείται στον καθορισμό Ζωνών περιοχών ΠΕΡΠΟ για κάποιες χρήσεις όπως πάρκα νεολαίας (εκπαίδευσης, αναψυχής, αρχαιολογικά πάρκα κλπ ) ή εμπορίου  που θα πρέπει να δοθούν ειδικοί όροι δόμησης και ταυτόχρονα απαιτούν γενικότερη πολεοδομική ρύθμιση. Καθώς επίσης και παραθεριστικής κατοικίας ιδιαίτερα σε ευαίσθητα οικοσυστήματα (π.χ. παράκτιες περιοχές) που «χρειάζεται» συγκέντρωση οικιστικής ανάπτυξης σε θύλακες .
Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να εξαντλείται η δυνατότητα της απορρόφησης των οικιστικών πιέσεων μόνιμης και παραθεριστικής κατοικίας στους ήδη υπάρχοντες οικισμούς. Το οικιστικό απόθεμα ιδιαίτερα στους παραδοσιακούς οικισμούς και η επανάχρηση του είναι η πρωταρχική λύση για αυτές τις πιέσεις Η θεσμοθέτηση περιοχών ΠΕΡΠΟ θα πρέπει να είναι περιορισμένη και φειδωλή.

Τονίζεται ότι μόνο στο Ν. Ηρακλείου εγκρίθηκαν παραμονές τελευταίων εκλογών 53.042 στρέμματα για περιοχές ΠΕΡΠΟ. Επίσης θα πρέπει να εξετάζεται η δυνατότητα ανάπλασης εγκαταλελειμμένων οικισμών ή οικιστικών συνόλων και δυνατότητα επανάχρησης τους όταν ζητηθεί για τουριστικά καταλύματα.
2.    Η έννοια της απολύτου προστασίας , ή υψηλής προστασίας , ή πολύ περισσότερο της μερικής προστασίας δεν συγκρούεται με τον καθορισμό εντός των περιοχών αυτών με χρήσεις που από την μια δυναμώνουν την προστασία τους , από την άλλη εξυπηρετούν την ανάπτυξη της περιοχής . Μόνο που γι' αυτές τις χρήσεις θα πρέπει να καθορίζονται σαφώς τα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά και φυσικά να μην συγκρούονται με την έννοια της προστασίας της περιοχής .

Ελλείψεις Θεσμικού Πλαισίου

1)    Συμμετοχικές διαδικασίες: Θεσμοθέτηση της ενεργούς συμμετοχή των χρηστών της περιοχής στη διαδικασία παραγωγής και εφαρμογής του χωροταξικού σχεδιασμού. (ερωτηματολόγια – δημοσκοπήσεις - συνελεύσεις)
2)    Εκτός σχεδίου δόμηση : αντιμετώπιση του περιορισμού της εκτός σχεδίου δόμησης σε εθνικό επίπεδο.
3)    Έλλειψη συντονισμού υπηρεσιών:
•    Επικαιροποίηση  υφιστάμενων υπόβαθρα (χάρτες ΓΥΣ),
•    Απαιτείται συντονιστικό όργανο σε επίπεδο περιφέρειας, ώστε να ρυθμίζονται οι πολεοδομικές παρεμβάσεις, τα έργα υποδομής καθώς οι περιορισμοί προστασίας που αναφέρονται σε εκτάσεις που υπερβαίνουν τα αυστηρά διοικητικά όρια των δήμων και των νομών.
4)    Ελλείψεις νομοθετικού πλαισίου:
•    ιεράρχηση στην θεσμοθέτηση των επιπέδων σχεδιασμού.
•    προσδιορισμός των δεικτών βιωσιμότητας και κορεσμού για εναλλακτικές μορφές τουρισμού.
•    προσδιορισμός της χωρητικότητας μιας περιοχής, καθώς και του ανώτατου ορίου αντοχής σε διάφορες κατηγορίες χρήσεων (υπάρχουν μόνο για τις οικιστικές χρήσεις).
•    Ασαφές πλαίσιο βαθμού διατήρησης του δομημένου χώρου ιδιαιτέρως των μικρών οικισμών, όπου ο κτιριακός όγκος παρουσιάζει ιδιαίτερα προβλήματα υποβάθμισης.
•    κωδικοποίηση των συμβολισμών και υπομνημάτων
5)    Επικάλυψη νομοθεσίας: πολυνομία και επικάλυψη αντικειμένου από διαφορετικές νομοθετικές ρυθμίσεις (περιβαλλοντική, πολεοδομική, χωροταξική).
6)    Οριοθέτηση – Πολεοδόμηση Οικισμών:
•    Επαναπροσδιορισμός των εκτάσεων των οριοθετημένων οικισμών (έκταση, χρήσεις γης, όροι δόμησης, εξασφάλιση κοινοχρήστων χώρων, περιβαλλοντικοί παράγοντες: προστασία τοπίου, ακατάλληλες γεωλογικά περιοχές, περιοχές υψηλής παραγωγικότητας)
•    Ορθολογικός υπολογισμός των επεκτάσεων των οικισμών σε άμεση γειτνίαση με τα υφιστάμενα οικιστικά σύνολα δημιουργώντας συνεκτικούς οικισμούς, αποφεύγοντας τη διάσπαση της συνέχειας τους από οδικούς άξονες υπεραστικής κυκλοφορίας.
7)    Οριοθέτηση περιοχής μελέτης: Να συμπεριλαμβάνεται το σύνολο της φυσικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκανοπέδιο, υδρολογική λεκάνη, φαράγγι) με σαφή και αναγνωρίσιμα όρια (φυσικά όρια, υδροκρίτες, εδαφικές ασυνέχειες) και όχι νοητά όρια.

8)    Οριοθέτηση αρχαιολογικών χώρων: Η οριοθέτηση των αρχαιολογικών χώρων  είναι εξαιρετικά χρονοβόρα διαδικασία. Είναι σκόπιμο οι προτεινόμενοι αρχαιολογικοί χώροι να συμπεριλαμβάνονται σε περιοχές προστασίας με θεσμικό πλαίσιο ανάπτυξης που θα καθορίζεται σε συνεργασία με το ΥΠΟ

9)    Προσδιορισμός των δημοσίων δασικών εκτάσεων

10)    Ενσωμάτωση περιοχών προστασίας (ΖΟΕ, ΠΕΡΠΟ)

•    πλαίσιο εναρμόνισης των ρυθμίσεων υφιστάμενων ΖΟΕ
•    Περιορισμός των ΠΕΡΠΟ σε εθνικό επίπεδο.   

Ομάδα εργασίας :
Κοιλαδη Κική
Κουρουπακη Αικατερίνη
Κουτσουμπού Φανή
Νικολιδακης Παναγιώτης